ساعت شش عصر است.
کارمندی که محل کارش را ترک میکند، دستکم یک نشانه بیرونی برای پایان روز کاری دارد: از ساختمان بیرون میآید، مسیر خانه را طی میکند و محیط کار پشت سرش میماند.
برای زنی که از خانه کار میکند، فریلنسر است یا کسبوکار خودش را دارد، ماجرا میتواند متفاوت باشد.
لپتاپ هنوز روی میز است.
مشتری ساعت هشت شب پیام میدهد.
یک ایمیل مانده که «فقط پنج دقیقه» زمان میبرد.
ایدهای برای فردا به ذهنش میرسد.
بعد از شام دوباره لپتاپ باز میشود.
و ساعت کاری، بدون اینکه لحظه مشخصی برای تمام شدن داشته باشد، تا شب ادامه پیدا میکند.
مشکل فقط زیاد کار کردن نیست.
مشکل این است که ذهن هیچوقت پیام روشنی دریافت نمیکند که:
«کار امروز تمام شد.»
چرا دورکاری همیشه به معنای تعادل بیشتر نیست؟
دورکاری مزایای واقعی دارد.
رفتوآمد حذف میشود، انعطاف زمانی بیشتر میشود و فرد میتواند بخشی از روزش را متناسب با شرایط زندگی تنظیم کند.
اما همین انعطاف، اگر مرز مشخصی نداشته باشد، میتواند کار را وارد تمام ساعتهای روز کند.
پژوهش درباره کار از خانه نشان داده است که توانایی جدا شدن روانی از کار نقش مهمی در کاهش تعارض میان کار و زندگی دارد. وقتی فرد بعد از ساعت کاری همچنان از نظر ذهنی درگیر وظایف، پیامها و مسائل شغلی باقی میماند، مرز میان دو حوزه بهتدریج ضعیفتر میشود.
بنابراین داشتن آزادی برای انتخاب ساعت کار، بهخودیخود تعادل ایجاد نمیکند.
گاهی حتی نتیجه برعکس است:
هر زمانی میتواند زمان کار باشد.
مسئله زنان فقط حجم کار شغلی نیست
برای بسیاری از زنان، پایان کار پولی به معنی پایان مسئولیت نیست.
بعد از جلسه کاری، ممکن است کار خانه شروع شود.
خرید.
غذا.
رسیدگی به کودک.
پیگیری امور مدرسه.
مراقبت از والدین.
هماهنگی قرارها.
یا همان چیزی که گاهی «بار ذهنی خانواده» نامیده میشود: به خاطر داشتن دهها کار کوچک که باید انجام شوند.
این مسئله فقط یک برداشت فرهنگی نیست. سازمان بینالمللی کار گزارش کرده که مسئولیتهای مراقبتی بدون دستمزد همچنان به شکل نامتناسبی بر دوش زنان قرار دارند؛ برآورد ILO نشان میدهد صدها میلیون زن به دلیل مسئولیتهای مراقبتی حتی امکان حضور در بازار کار را از دست میدهند.
برای زنی که هم کار میکند و هم سهم عمده کار خانه را برعهده دارد، مسئله فقط «مدیریت بهتر زمان» نیست.
گاهی واقعاً کار بیش از زمانی است که یک انسان در اختیار دارد.
مرزبندی روانی مهمتر از بستن لپتاپ است
ممکن است کامپیوتر خاموش باشد، ولی کار هنوز ادامه داشته باشد.
فرد هنگام بازی با فرزندش به پروژه فکر میکند.
وسط فیلم ایمیل را بررسی میکند.
در تختخواب درباره درآمد ماه بعد یا مشتری ناراضی فکر میکند.
این حالت، فرصت بازیابی روانی را کم میکند.
مرزبندی یعنی ذهن بداند چه زمانی قرار است مسئلههای کاری را حل کند و چه زمانی اجازه دارد موقتاً آنها را کنار بگذارد.
قرار نیست همه نگرانیها با فشردن دکمه خاموش کامپیوتر ناپدید شوند.
اما میتوان به ذهن علامت داد که:
«این مسئله وجود دارد، ولی الان وقت حل کردنش نیست.»
از کجا بفهمیم مرز کار و زندگی ضعیف شده است؟
ممکن است این نشانهها را ببینید:
- اولین و آخرین کار روز بررسی پیامهای کاری است.
- در زمان استراحت احساس گناه میکنید.
- بدون دلیل مشخص تا شب به کار ادامه میدهید.
- اعضای خانواده دائماً احساس میکنند «حواستان جای دیگری است».
- تفریح مرتب برای انجام کار عقب میافتد.
- حتی زمانی که کاری فوری وجود ندارد، نمیتوانید از شغل فاصله بگیرید.
- تحریکپذیرتر شدهاید.
- نسبت به کاری که قبلاً دوست داشتید احساس دلزدگی میکنید.
- خستگی با یک تعطیلی کوتاه برطرف نمیشود.
سازمان جهانی بهداشت فرسودگی شغلی را پیامد استرس مزمن کاری میداند که بهخوبی مدیریت نشده و آن را با خستگی، فاصله ذهنی یا بدبینی نسبت به کار و کاهش احساس اثربخشی حرفهای توصیف میکند.
چرا «فقط بهتر برنامهریزی کردن» همیشه جواب نمیدهد؟
گاهی توصیههای مربوط به تعادل کار و زندگی ناخواسته تمام مسئولیت را روی خود فرد میگذارند.
انگار اگر زنی خسته است، حتماً تقویمش را بد چیده.
در حالی که حجم کار بالا، ساعتهای طولانی، کنترل کم بر کار و تضاد میان مسئولیت شغلی و خانوادگی خودشان از عوامل خطر برای سلامت روان هستند.
پس قبل از خریدن یک دفتر برنامهریزی جدید، شاید لازم باشد سؤال مهمتری مطرح شود:
«آیا مقدار کاری که از خودم انتظار دارم اساساً قابل انجام است؟»
گاهی راهحل مدیریت بهتر نیست.
کم کردن تعهد است.
یک ساعت واقعی برای پایان کار تعیین کنید
اگر کارفرما برای شما پایان ساعت کاری تعیین نمیکند، خودتان باید این مرز را بسازید.
مثلاً تصمیم بگیرید:
«روز کاری من ساعت شش تمام میشود.»
پنج یا ده دقیقه قبل از آن، کارهای نیمهتمام فردا را بنویسید.
تبهای اضافی را ببندید.
میز را مرتب کنید.
این کار ساده به ذهن کمک میکند مسئلههای باز را برای فردا نگه دارد.
مهم است ساعت پایان فقط یک عدد تزئینی نباشد.
اگر تقریباً هر شب «فقط امروز» تا نه شب کار میکنید، مرزی وجود ندارد.
برای کار یک مکان مشخص بسازید
همه افراد اتاق کار جداگانه ندارند.
اما حتی یک میز مشخص یا یک گوشه ثابت میتواند مفید باشد.
تا حد امکان از کار کردن دائمی روی تخت، مبل یا میز غذاخوری پرهیز کنید.
وقتی کار تمام شد، لپتاپ و وسایل را جمع کنید.
این تغییر فیزیکی کوچک به تفکیک نقشها کمک میکند.
در ساعات کار شما شاغل یا مدیر کسبوکار هستید.
بعد از آن قرار نیست تمام خانه تبدیل به دفتر کار شود.
پاسخگو بودن دائمی را حرفهای بودن ندانید
بعضی زنان، بهخصوص فریلنسرها و صاحبان کسبوکار، نگراناند اگر سریع پاسخ ندهند مشتری از دست برود.
بهتدریج پاسخ دادن ساعت یازده شب عادی میشود.
اما هر بار که خارج از ساعت کاری فوری پاسخ میدهید، به دیگران نیز آموزش میدهید که در همان ساعت از شما انتظار پاسخ داشته باشند.
میتوانید زمان پاسخگویی را روشن کنید.
مثلاً:
«پیامهای کاری در روزهای کاری تا ساعت شش پاسخ داده میشوند.»
استثنا وجود دارد.
استثنا نباید تبدیل به سیستم شود.
کارِ خانه باید بخشی از بحث تعادل باشد
نمیشود درباره تعادل کار و زندگی زنان حرف زد و تقسیم کار خانه را نادیده گرفت.
اگر یک زن هشت ساعت کار میکند و بعد مسئولیت اصلی خانه نیز با اوست، مسئله با تکنیک تمرکز حل نمیشود.
اگر با همسر یا خانواده زندگی میکنید، بهتر است وظایف قابل مشاهده شوند.
چه کسی خرید میکند؟
چه کسی غذا آماده میکند؟
چه کسی کارهای مدرسه کودک را پیگیری میکند؟
چه کسی وقت پزشک را به خاطر میسپارد؟
تقسیم مسئولیت فقط «کمک کردن به زن خانه» نیست.
مسئولیت مشترک زندگی مشترک است.
زمان استراحت را چیزی ندانید که اگر وقت اضافه آمد انجام میدهید
اگر استراحت همیشه بعد از تمام شدن همه کارها باشد، احتمالاً هیچوقت نمیرسد.
کار تمامشدنی نیست.
برای استراحت نیز باید مرز وجود داشته باشد.
پیادهروی.
ورزش.
دیدن دوستان.
خواندن.
یک ساعت بدون موبایل.
یا حتی هیچ کاری نکردن.
این زمان پاداش تمام کردن کار نیست.
بخشی از مراقبت از ظرفیت روانی شماست.
کارآفرین بودن یعنی یاد گرفتن «الان نه»
برای صاحب کسبوکار، همیشه مسئلهای وجود دارد که میتوان حل کرد.
فروش بیشتر.
محتوای بهتر.
مشتری جدید.
هزینهای که باید کنترل شود.
اگر معیار پایان کار «وقتی همهچیز تمام شد» باشد، روز کاری هیچوقت تمام نمیشود.
گاهی مهمترین مهارت این است که بتوانید به یک کار مفید بگویید:
«مهم است، اما امشب انجامش نمیدهم.»
هر کار مهمی فوری نیست.
هدف، تعادل کامل نیست
تعادل کار و زندگی قرار نیست هر روز به معنای تقسیم برابر ساعتها باشد.
بعضی هفتهها کار بیشتر است.
گاهی خانواده به توجه بیشتری نیاز دارد.
گاهی خود شما نیاز دارید همهچیز کمی آهستهتر شود.
معیار سالمتر این است که هیچ بخش از زندگی برای مدت طولانی تمام بخشهای دیگر را نبلعد.
اگر مدام خستهاید، از کار فاصله نمیگیرید، خواب و روابطتان آسیب دیده یا احساس میکنید حتی در زمان استراحت از نظر ذهنی سر کار هستید، شاید لازم باشد فقط تقویمتان را اصلاح نکنید.
مرزهایتان را دوباره تعریف کنید.
برای بسیاری از زنان، تعادل از انجام دادن کارهای بیشتر شروع نمیشود.
از این جمله شروع میشود:
«برای امروز کافی است.»
